Türkçe 
English 
Русский 
Tenkis davası, miras bırakanın saklı payı ihlal eden sağlararası veya ölüme bağlı kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesini sağlayan yenilik doğurucu bir davadır. Bu dava, miras bırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların kanuni güvenceleri arasındaki dengeyi kuran en temel hukuki mekanizmadır.
Bu rehberde Antalya'da tenkis davasının hukuki mahiyeti, tereke hesaplaması, sabit tenkis oranı, hak düşürücü süreler, tenkis sıralaması ve tercih hakkı, güncel Yargıtay kararları ışığında kapsamlı şekilde ele alınmaktadır.
Tenkis Davasının Hukuki Mahiyeti ve Kapsamı
Miras hukuku, bireyin mülkiyet hakkının ölümünden sonraki akıbetini düzenlerken iki temel değer arasında denge kurar: Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü ve ailenin korunması ilkesi. Türk Medeni Kanunu, miras bırakanın malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf etme yetkisini mutlak bir hak olarak tanımamış; bu yetkiyi saklı pay (mahfuz hisse) adı verilen yasal bir sınırla çevrelemiştir.
Saklı pay, miras bırakanın iradesiyle dahi ortadan kaldıramayacağı, yasal mirasçıların miras paylarının kanun tarafından güvence altına alınmış belirli bir kısmıdır. Saklı paylı mirasçılar; miras bırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar), ana ve babası ile sağ kalan eşidir. Kardeşlerin saklı pay hakkı modern hukuk sistemimizde kaldırılmıştır. Saklı payın ihlali hâlinde mirasçılar tenkis davası açarak haklarını koruyabilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2010/1-360 E., 2010/372 K. Tarihli İlamSaklı paylı mirasçının hakkının miras bırakanın iradesinden bağımsız olarak güçlendirilmiş olduğu ve miras bırakanın bu hak üzerinde tasarrufta bulunmasının yasaklandığı belirtilmiştir.
Tasarruf Edilebilir Kısmın (Nisabın) Belirlenmesi
Miras bırakanın malvarlığı üzerinde serbestçe işlem yapabileceği alana "tasarruf nisabı" denir. Bu nisap, terekenin tamamından saklı payların toplamı çıkarıldıktan sonra kalan kısımdır. Tenkis davasının başarıyla sonuçlanabilmesi için bu nisabın doğru hesaplanması en kritik adımdır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2010/11063 E., 2010/12129 K., 06.07.2010 Tarihli KararıSaklı paylarının karşılığını alamayan mirasçıların, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilecekleri belirtilmiştir.
Ölüme Bağlı ve Sağlararası Tasarrufların Tenkis Farkı
Miras bırakanın tasarruf nisabını aşan tüm ölüme bağlı tasarrufları hiçbir şart aranmaksızın tenkise tabidir. Ancak sağlararası tasarruflar yalnızca TMK m. 565'te sayılan gruplardan birine ait olması durumunda tenkis edilebilir. Özellikle miras bırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı işlemler bu kapsamdadır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2024/2492 E., 2025/1249 K., 04.03.2025 Tarihli İlamMiras bırakanın tasarruf nisabını aşan tüm ölüme bağlı tasarruflarının tenkise tabi olduğu, sağlararası tasarrufların ise yalnızca TMK m. 565'te sayılan gruplardan birine ait olması durumunda tenkise tabi tutulacağı belirtilmiştir.
Yenilik Doğurucu Bir Hak Olarak Tenkis Talebi
Tenkis davası, hukuki niteliği itibarıyla yenilik doğurucu (inşai) bir davadır. Bu davanın amacı, miras bırakanın yapmış olduğu geçerli bir hukuki işlemi tamamen iptal etmek değil, o işlemin kapsamını saklı paylı mirasçıların haklarını zedelemeyecek şekilde yasal sınırına indirmektir. Bu yönüyle tenkis davası, muris muvazaası nedeniyle açılan tapu iptal davalarından keskin bir şekilde ayrılır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2023/2400 E., 2024/2744 K., 20.05.2024 Tarihli İlamMiras bırakanın saklı payı ihlal eden kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesini sağlayan yenilik doğurucu bir dava niteliğinde olduğu belirtilmiştir. Mirasçıların miras bırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazandıkları vurgulanmıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2010/648 E., 2010/684 K., 22.12.2010 Tarihli İlamMiras hukukundaki tenkis davalarının özünde geçerli olan işlemler için açılabileceği belirtilmiştir. Vasiyetname şekil şartlarına aykırıysa veya miras bırakan ehliyetsizken yapılmışsa tenkis değil, iptali davası söz konusu olur.
Tereke Hesaplaması, Sabit Tenkis Oranı ve Teknik Analiz
Tenkis davası, hukuki bir muhakeme süreci olduğu kadar matematiksel bir kesinlik ve muhasebe titizliği gerektiren teknik bir süreçtir. Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların güvenceleri arasındaki denge, ancak terekenin kuruşu kuruşuna hesaplanmasıyla sağlanabilir.
Aktif ve Pasif Tereke Unsurlarının Tespiti
Tenkis hesabının ilk aşaması, "tenkise esas net tereke" değerine ulaşmaktır. Bu değer; miras bırakanın ölümü anındaki malvarlığına (aktifler), kanunen tenkise tabi olan sağlararası kazandırmaların eklenmesi ve mevcut borçlar ile masrafların (pasifler) çıkarılmasıyla elde edilen farazi bir toplamdır.
Terekenin aktifine miras bırakanın ölüm tarihindeki tüm malvarlığı (banka hesapları, taşınmazlar, araçlar, şirket hisseleri) ile tenkise ve denkleştirmeye tabi sağlararası kazandırmalar dahil edilir. Pasif ise murisin borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazım giderleri ile muris tarafından bakılan kimselerin 3 aylık geçim giderlerinden oluşur (TMK m. 507).
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2016/8898 E., 2019/2445 K., 04.04.2019 Tarihli İlamSaklı payların zedelendiğinden söz edilmesinin, kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı terekenin tümüyle bilinmesiyle mümkün olduğu belirtilmiştir. Terekenin miras bırakanın ölüm tarihinde bıraktığı malvarlığı kıymetleri ile iadeye ve tenkise tabi kazandırmalardan oluştuğu vurgulanmıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2021/6738 E., 2023/306 K., 18.01.2023 Tarihli İlamTenkis davalarında tereke mevcudunun (temlik içi – temlik dışı) mahkemece resen araştırılmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Miras bırakan adına olan tereke mevcudunun ölüm tarihi itibarıyla değerinin tespitinin, hem sabit tenkis oranının hesaplanması hem de ihlal edilen saklı payın belirlenmesi için zorunlu olduğu vurgulanmıştır.
Tenkis Sıralaması: Vasiyetnameler ve Sağlararası Kazandırmalar
TMK m. 570 uyarınca tenkis sıralaması emredici olarak belirlenmiştir. Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetnameler, miras sözleşmeleri) tenkis edilir. Bunlar yetmezse, en yeni tarihlisinden en eski tarihlisine doğru sağlararası kazandırmalara geçilir.
| Kriter | Ölüme Bağlı Tasarruflar (Vasiyetname) | Sağlararası Kazandırmalar (Bağışlar) |
|---|---|---|
| Tenkis sırası | Öncelikli olarak tenkis edilir | Vasiyetnamelerin tenkisi yetmezse uygulanır |
| Tenkis şartı | Hiçbir şart aranmaz; nisabı aştığı ölçüde tenkise tabi | Yalnızca TMK m. 565'teki gruplardan birine ait olmalı |
| Sıralama yönü | Orantılı tenkis (tümüne eşit oran uygulanır) | En yeni bağıştan en eskiye doğru sırayla |
| Hak düşürücü süre (uzun) | Vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl | Mirasın açılmasından (ölüm) itibaren 10 yıl |
| Kasıt şartı | Aranmaz | TMK m. 565/4'te saklı payı ihlal kastı aranır |
| Emsal karar | Yargıtay 3. HD, 2018/1734 E., 2020/4334 K. | Yargıtay 7. HD, 2024/2492 E., 2025/1249 K. |
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2018/1734 E., 2020/4334 K., 22.09.2020 Tarihli İlamVasiyetnamelerin hiçbir şart aranmaksızın tenkise tabi olduğu belirtilmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2012/17723 E., 2012/23076 K., 08.11.2012 Tarihli İlamDava konusu olup olmadığına bakılmayarak önce ölüme bağlı tasarruflarla davacının saklı payını tamamlamak, sonra sağlararası tasarrufları, en sonda da kamu yararına yapılan kazandırmaları dikkate almak gerektiği belirtilmiştir.
Sabit Tenkis Oranının Formüle Edilmesi
Sabit tenkis oranı, saklı payı ihlal edilen mirasçının alması gereken toplam tenkis miktarının tenkise tabi kazandırmaların toplam değerine bölünmesiyle elde edilen soyut bir rakamdır. Bu oran dava sonuna kadar değişmez; ancak uygulanacağı değer, taşınmazın veya malın karar tarihine en yakın değeri olacaktır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2024/711 E., 2024/1614 K., 19.03.2024 Tarihli İlamTasarruf konusu malın vasiyet alacaklısında kalması durumunda, malın tenkis sebebiyle vasiyet borçlusuna verilmesi gereken kısmının karar günündeki değerinin para olarak ödetilmesine karar verileceği belirtilmiştir.
Uzman bilirkişiler; murisin ölüm tarihindeki tüm malvarlığını listelemeli, TMK m. 507 uyarınca pasifleri düşerek net terekeyi bulmalı, mirasçıların saklı pay oranlarını bu net rakama uygulamalı ve ihlal miktarını sabit bir orana dönüştürmelidir. Hesaplamada yapılacak en küçük hata, mirasın açıldığı andan itibaren tüm hukuki dengeleri bozar.
Hak Düşürücü Süreler, Görevli Mahkeme ve İspat Stratejileri
Tenkis davası, usul hukuku bakımından son derece katı kurallara tabidir. Saklı payı ihlal edilen bir mirasçının haklılığı ne kadar açık olursa olsun, davanın usul kurallarına uygun açılmaması davanın esasına girilmeden reddedilmesine sebebiyet verir.
Bir Yıllık ve On Yıllık Hak Düşürücü Süreler
TMK m. 571 uyarınca tenkis davası iki hak düşürücü süreye tabidir. Bir yıllık kısa süre, saklı paylı mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren işler. On yıllık uzun süre ise vasiyetnameler için vasiyetnamenin açıldığı tarihten, sağlararası kazandırmalar için murisin ölüm tarihinden itibaren başlar. Bu süreler kamu düzenine ilişkin olup mahkemece resen gözetilir.
Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, 2011/2494 E., 2011/3123 K., 31.05.2011 Tarihli İlamYasal süresi içinde tenkis davası açılmadığı savunması üzerine yapılan incelemede, süresinde açılmayan davanın reddinin hukuka uygun olduğu onanmıştır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2016/16288 E., 2020/1577 K., 05.03.2020 Tarihli KararıHak düşürücü süre içinde açılmayan davanın reddine ilişkin yerel mahkeme hükmünün onandığı, delillerin takdirinde isabetsizlik bulunmadığının belirtildiği görülmüştür.
Davanın Tarafları ve Husumet
Tenkis davasında davacı sıfatı yalnızca saklı paylı mirasçılara (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş) aittir. Davalı taraf ise miras bırakanın saklı payı ihlal eden tasarrufundan doğrudan yararlanan kişilerdir. Tenkis davasında davalılar arasında kural olarak müteselsil sorumluluk yoktur; her davalı kendi payıyla sınırlı olarak sorumludur.
Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, 2011/1059 E., 2011/1196 K., 11.03.2011 Tarihli İlamHer bir davalı için ayrı ayrı tenkis değerlendirmesi yapılması gerektiği, davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmasının doğru olmadığı belirtilmiştir. Kazandırma saklı paylı mirasçıya yapıldığında davalının saklı payı düşülerek gerçek kazandırma tutarının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
İspat Yükü ve Mahkemenin Resen Araştırma Yükümlülüğü
Tenkis davasında ispat yükü genel kural uyarınca (TMK m. 6) davacıdadır. Ancak mahkeme, tenkise esas net terekeyi belirlemek için resen araştırma yapma ve delilleri toplama ödevine sahiptir. Hâkim, tarafların sunduğu delillerle yetinmemeli, tapu kayıtları, banka ekstreleri ve trafik tescil kayıtları üzerinden kapsamlı malvarlığı taraması yapmalıdır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2022/380 E., 2024/192 K., 24.04.2024 Tarihli İlamMiras bırakanın mal varlığının büyük bir kısmını bağışlaması üzerine yapılan tasarrufların evlatlık olan davacının saklı payını zedelemek amacıyla yapıldığının kabul edildiği belirtilmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2024/351 E., 2025/602 K., 08.10.2025 Tarihli KararıVasiyetname iptali talep eden davacının saklı pay araştırması istemesinin zımni tenkis talebi olarak kabul edildiği ve hâkimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında talebin açıklattırılarak yargılamaya tenkis istemi yönünden devam edildiği belirtilmiştir.
Tenkis davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. İspat sürecinde bilirkişi raporları davanın teknik omurgasını oluşturur. Antalya'da açılacak tenkis davalarında miras bırakanın son ikametgâhının Antalya olması hâlinde Antalya Asliye Hukuk Mahkemeleri yetkilidir.
Tenkis Hükmünün İcrası, Tercih Hakkı ve Bedelin Tahsili
Davanın başarıyla sonuçlanması, yalnızca saklı pay ihlalinin tespit edilmesiyle değil, bu ihlalin maddi bir karşılığa veya mülkiyet hakkına dönüştürülmesiyle mümkündür. Hukuki korumanın nihai aşaması, mahkeme kararının icrası ve bedelin tahsili sürecidir.
Bölünemez Mallarda Tercih Hakkı (TMK m. 564)
Tenkise tabi kazandırmanın konusu olan malın (genellikle bir taşınmazın) paylara bölünmesi mümkün değilse, TMK m. 564 uyarınca lehine tasarruf yapılan kişiye (davalıya) tercih hakkı tanınır. Davalı ya tenkisi gereken kısmın değerini nakden ödeyerek malın tamamını kendisinde tutar ya da tasarruf edilebilir kısmın değerini alarak malı davacıya devreder.
Mahkeme öncelikle malın bölünüp bölünemeyeceğini bilirkişi marifetiyle saptar. Bölünmezlik tespit edildikten sonra davalıya tercih hakkı kullandırılır. Bu tercih zorunludur ve davanın sonucunu doğrudan şekillendirir. Bedel belirlenirken sabit tenkis oranı, karar tarihindeki (güncel) piyasa değerine uygulanır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2016/8898 E., 2019/2445 K., 04.04.2019 Tarihli İlamSabit tenkis oranının bulunması, davalıya kazandırılan malvarlığının karar tarihindeki veya karar tarihine en yakın tarihteki değerinin bilirkişi raporu ile tespiti ve tespit edilen bedele sabit tenkis oranının uygulanması gerektiği belirtilmiştir.
Tenkis Bedeline Uygulanacak Faiz ve Değer Esası
Mirasın açıldığı tarihteki değerler, saklı pay ihlalinin olup olmadığını belirlemek (sabit tenkis oranını bulmak) için kullanılır. Ancak davacıya ödenecek nihai bedel, yargılamanın son aşamasındaki güncel değerler üzerinden hesaplanır. Bu uygulama, davacının hakkının uzun yargılama süreci boyunca erimesini engeller.
Tenkis davası yenilik doğurucu bir dava olduğundan, bedele uygulanacak yasal faiz kural olarak tercih hakkının kullanıldığı veya karar tarihi itibarıyla işlemeye başlar. Davacı vekilinin dava dilekçesinde faiz talebini açıkça belirtmesi, tahsil aşamasında hak kaybı yaşanmaması adına zorunludur.
Mahkeme Kararının İcrası ve Tapu Sicil İşlemleri
Tenkis hükmü kurulduktan sonra, eğer davalı tercih hakkını malın davacıya verilmesi yönünde kullanmışsa, ilam doğrudan tapu müdürlüğüne ibraz edilerek tescil işlemi gerçekleştirilir. TMK m. 705 uyarınca mahkeme kararıyla mülkiyetin kazanılması tescilden önce gerçekleşse de, tasarruf işlemleri yapabilmek için tescil şarttır.
Hüküm bir bedelin ödenmesine yönelikse (nakdi tenkis), ilamlı icra takibi başlatılarak davalının malvarlığı üzerinden cebri icra yoluyla tahsilat yoluna gidilir. Tenkis davası sürerken taşınmazın devredilme riski, ihtiyati tedbir veya tapu kaydına dava şerhi verilmesi yoluyla bertaraf edilmelidir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2022/1177 E., 2023/1237 K., 13.12.2023 Tarihli İlamMiras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı kazandırmaların hukuk düzeni tarafından korunmayacağı belirtilmiştir.
Tenkis Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Tenkis davası nedir ve kim açabilir?
Tenkis davası, miras bırakanın saklı payı ihlal eden kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesini sağlayan yenilik doğurucu bir davadır. Bu davayı yalnızca saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş) açabilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 2023/2400 E. sayılı kararında tenkis davasının yenilik doğurucu niteliği açıkça vurgulanmıştır. Antalya'da tenkis davası Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır.
Saklı pay nedir ve hangi mirasçılar saklı paya sahiptir?
Saklı pay, miras bırakanın iradesiyle dahi ortadan kaldıramayacağı, kanun tarafından güvence altına alınmış miras payıdır. TMK uyarınca saklı paylı mirasçılar miras bırakanın altsoyu, ana-babası ve sağ kalan eşidir. Kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Yargıtay HGK'nın 2010/1-360 E. sayılı kararında saklı payın miras bırakanın iradesinden bağımsız olarak güçlendirilmiş olduğu belirtilmiştir.
Tenkis davasında hak düşürücü süreler nelerdir?
TMK m. 571 uyarınca bir yıllık kısa süre saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden, on yıllık uzun süre ise vasiyetnameler için açılma tarihinden, diğer tasarruflar için ölüm tarihinden itibaren başlar. Bu süreler kamu düzenine ilişkin olup mahkemece resen gözetilir. Yargıtay 16. Hukuk Dairesi'nin 2011/2494 E. sayılı kararında süresinde açılmayan davanın reddi onanmıştır.
Tereke hesabı nasıl yapılır ve sabit tenkis oranı nedir?
Tenkise esas net tereke, murisin ölüm tarihindeki aktif malvarlığına tenkise tabi kazandırmaların eklenmesi ve pasiflerin çıkarılmasıyla bulunur. Sabit tenkis oranı, ihlal edilen saklı pay miktarının tenkise tabi kazandırma toplamına bölünmesiyle elde edilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 2021/6738 E. sayılı kararında tereke mevcudunun resen araştırılmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Tenkiste sıralama nasıl yapılır?
TMK m. 570 uyarınca önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir; yetmezse en yeni tarihlisinden en eskiye doğru sağlararası kazandırmalara geçilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2018/1734 E. sayılı kararında vasiyetnamelerin hiçbir şart aranmaksızın tenkise tabi olduğu belirtilmiştir. Sağlararası tasarruflar ise yalnızca TMK m. 565'teki şartları taşıması hâlinde tenkis edilebilir.
Bölünemez mallarda tercih hakkı nasıl kullanılır?
TMK m. 564 uyarınca tenkise tabi mal bölünemez nitelikteyse davalıya tercih hakkı tanınır. Davalı ya tenkisi gereken kısmın bedelini nakden ödeyerek malı kendisinde tutar ya da tasarruf edilebilir kısmın değerini alarak malı davacıya devreder. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2016/8898 E. sayılı kararında bedelin karar tarihindeki değer üzerinden belirleneceği belirtilmiştir.
Antalya'da tenkis davası sürecinde avukat desteği neden gereklidir?
Tenkis davası; terekenin eksiksiz tespiti, sabit tenkis oranının hatasız hesaplanması, hak düşürücü sürelerin takibi ve tercih hakkının yönetilmesi gibi karmaşık süreçleri içerir. Hesaplamadaki en küçük hata mirasçının hakkını kaybetmesine yol açabilir. Antalya'da tenkis davası planlayan mirasçıların uzman bir avukatla çalışması hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşır.
Bu konuyla bağlantılı dava ve işlemlere ilişkin genel bilgi için Antalya miras avukatı sayfamızdaki açıklamalar incelenebilir.
